الشيخ محمد علي الگرامي
365
استفتائات ( 1382 ش ) ( فارسى )
مردم مسلمان نسبت به مادر همسر خود رفتارى شبيه به رفتار با مادر خود نداشتهاند كه اگر چنان بود و محرميت مادر زن امرى مسلّم و روشن و مانند محرميت عمه و خاله بود ديگر وجهى براى آنگونه سؤالات وجود نداشت . آيا شما روايتى را سراغ داريد كه در آن از معصوم در مورد ازدواج با عمه و خاله سؤال شده باشد ؟ قطعاً چون محرميت عمه و خاله امرى روشن و بديهى بوده است كسى هم در رابطه با آن سؤال نمىكند . اما مىبينيم به راحتى شخصيتهاى برجستهاى مانند حماد بن عثمان يا جميل بن دراج از امام صادق عليه السلام در مورد ازدواج با مادر دختر غير مدخول بها پرسيدهاند . اين امر مؤيد آن است كه در آن ازمان محرميت مادر زن در ذهن آنها متصور نبوده است و مادر زن را شبيه خواهر زن مىدانستهاند چنانچه در روايات زيادى در مورد نگاه به خواهر زن يا ازدواج با او سؤال شده است . گذشته از اينكه در تعدادى از اين روايات آمده است : الام و الابنة فى هذا سواء اذا لم يدخل باحديهما حلت له الاخرى 84 آيا امام عليه السلام حكم بجواز نكاح محارم كردهاند ؟ يا اگر واقعاً محرميت مادر زن مسلم بود ايشان مىتوانستند به اين صراحت اين گونه بفرمايند ؟ يا مثلًا از مخاطبين اين احاديث كسى نبوده است كه بعد از اين سخن امام ، از ايشان سؤال كند كه پس محرميت مادر زن چه مىشود ؟ آيا اگر خود در محضر امام عليه السلام چنين مىشنيديد براى شما محرميت مادر زن زير سؤال نمىرفت ؟ حقيقت آن است كه نگارنده نمىتوانم بپذيرم كه اين سيره ادعا شده در عصر معصوم هم مانند زمان ما جريان داشته باشد . چهارم آنكه ايشان فرمودند : كاوشها نشان مىدهد كه به استثناء يكى دو